Doğada yön bulmak

Dünya üzerinde bulunduğumuz yeri harita ve aletler kullanarak belirleyebiliriz. Bulunduğumuz noktadan diğer bir noktaya giderken, yürüdüğümüz yönü rota olarak adlandırırız. İki nokta arasında birçok engeller, tepeler, ormanlar, göller ve nehirler yer alabilir. Önemli olan bir yerden diğerine giderken, saydığımız bu engelleri aşarken rota dediğimiz yönümüzü kaybetmememizdir. Yapılan araştırmalarda bir kişi bilmediği bir arazide hareket ediyorsa bir müddet sonra yön duygusunu kaybettiği görülmektedir. Yürüyüş sırasında, yaşamlarında sağ ayağını kullanan insanların kuvvetli olan bu ayaklarıyla sola göre daha uzun adım attıkları görülmektedir.

Bu nedenle düz bir doğru üzerinde yürüdüklerini zanneden kişilerin rotalarından sola doğru saptıkları ve zaman içinde sola doğru çok geniş bir yay çizdikleri görülmektedir. Sonuçta umdukları yere ulaşamadıkları gibi nerede olduklarını bilememektedirler. Son yıllarda ülkemizde doğada etkinlik gösteren kişilerin sayısı artmıştır. Bu sayı artışı beraberinde kazaları ve kaybolma olaylarını getirmektedir. Yön saptama çok kesin ve net bir hadisedir. Doğada yürüyen bir kişi net olarak nerede olduğunu bilmeli veya kaybolduğunu kabul etmelidir.

Pusula ve şimdi öğreneceğimiz yöntemlerle yeryüzeyinde ancak yön saptaması yapılabilir. Yani ancak istenen rotada yürümek mümkün olabilir. Yeryüzü üzerinde nerede olduğumuz sorusunun cevabı farklı aletler gerektirir. Bu aletlerden elde ettiğimiz sonuçla enlem ve boylamımızı derece,dakika ve saniye cinsinden öğrenebiliriz. Bu bilgi ancak bir haritaya aktarıldıktan sonra o anki haritadaki yerimizi bilebiliriz. Sonuç olarak doğada yönümüzü belirlemeden önce kabaca nerede olduğumuzu bilmek zorundayız. Ancak bundan sonra nereye gideceğimizi düşünüp sonra yönümüzümü saptamalıyız. Yön saptama yöntemlerine değinecek olursak kısım kısım bakalım.

Pusula yardımıyla

Yönümüzü en kolay pusula yardımı ile saptayabiliriz. Pusula ibresinin koyu renkli ucu manyetik kuzeyi gösterir. Kuzeyinin nerede olduğunu belirledikten sonra, hangi yöne gideceksek o yönde yer alan bir cismi (örneğin ağaç,iri kayalar gibi) hedef alıp oraya kadar gitmek ve o noktada gitmek istediğimiz yönde yeni bir cisim saptamak gerekir. Bu yöntemle mümkün olduğu kadar düz bir çizgide yol alınabilir. Doğada gidilecek yön için belirli cisim ve işaretleri hedef alıp yürüyün.

Kutup yıldızıyla

Dünyamızın kutup noktalarından geçen hayali eksen çizgisi kutup yıldızının çok yakınından geçmektedir. Bu nedenle geceleyin yıldızlar ve gezegenler hareket halindeyken (dünyanın kendi etrafında dönüşünden dolayı) kutup yıldızı sabit kalır. Doğada herhangi bir yıldızı hedef alıp yürürseniz, yıldızın hareketinden dolayı düz bir çizgide yürüyemezsiniz. Dünyanın dönüşünden ötürü kutup yıldızı çevresinde diğer yıldızların dönüşü. Görüntü fotoğraf filminin uzun pozlandırılması ile elde edilmiş. (Corbis.com)

Bu nedenle gökyüzünde yalnızca kutup yıldızını bularak onun kuzeyi gösterdiğini bilerek,amaçladığınız yönde yürüyebilirsiniz.Kutup yıldızını bulmak için belirgin bazı yıldız guruplarını bilmek zorundasınız. (Bu bilgiler kuzey yarım küresinde geçerlidir). Büyük Ayı yıldız gurubu 7 yıldızdan oluşur. Görünümü eğik duran kahve cezvesine benzer. Sapın karşısında yer alan kenarın uzunluğunu 5'le çarptığımızda ve kenar yönünde kutup yıldızını buluruz.Kutup yıldızını doğru bulduğumuzdan emin olmak için yan yatmış ve beş yıldızdan oluşan bir W harfine benzeyen Cassiopeia yıldız gurubunu kullanırız. Büyük W'nun ortasındaki yıldız, kutup yıldızı doğrultusundadır.

Güneşle yön bulma

Parlak güneşli bir günde bir sopa ve gölgesi yardımı ile yön tayini yapılabilir. Bu basit yöntemde bir sopa ve Güneş yön bulmada bize yardımcı olacaktır.

1- Yaklaşık 1 m boyunda bir sopa bulun ve sopayı dik olarak saplayın.
2- Sopanın yere düşen gölgesinin uç noktasına da bir taş koyup işaretleyin.
3- 15-20 dakika bekleyin. Sopanın gölgesinin yere düştüğünü gözleyeceksiniz. Bu yeni gölgeyi de bir başka taşla işaretleyin.
4- Birinci taştan ikinci taşa doğru toprakta bir çizgi çizin. Bu çizgi batı-doğu doğrultusunu gösterecektir.
5- Şimdi sol ayağınızı birinci taşın hizasına ve sağ ayağınızı da ikinci taşın hizasına koyun. Artık yüzünüzün kuzeye baktığından emin olabilirsiniz.

Saat yardımıyla yön tayini

Güneşli bir günde bileğimizdeki saat yardımı ile yön tayin edebiliriz. Saatin akrebi güneşe döndürülür. Saatin 12 rakamıyla akrebin oluşturduğu açının açı ortayı Güney-Kuzey Hattıdır. Güneş tarafı güney yönüdür.

İlave bilgi

Hava kapalı ise kutup yıldızı işe yaramaz, ağaçlardaki yosunlar Kuzeyi gösterir, karınca yuvalarının kapıları güneyi bu sizin orman içindeki yönünüzü belirlemek açısından kolaylık sağlar ama gideceğiniz yer için maalesef ormanda kaybolur gidersiniz. Elinizde topoğrafik harita ve iyi bir pusula yok ve yanınızda da bir yol gösteren yoksa sakın ormana veya tanımadığınız bir yere gitmemelisiniz.

Yazar: